Twee kopers, één bitcoin, twee belastingaanslagen

Jop van Vlaanderen

2 okt 2026

Hoe een juridische definitie uit Europese richtlijnen bepaalt of je elk jaar belasting betaalt over je bitcoin. Of pas bij verkoop.

🕗 7 minuten

'Financieel instrument.' Die twee woorden in de box 3-brief van dinsdag bepalen of je vanaf 2028 elk jaar belasting betaalt over je beleggingen, of pas bij verkoop. Voor aandelen is het antwoord gunstig. Voor bitcoin voorlopig niet.

Op 29 september 2026 stuurden premier Jetten, minister Heinen en staatssecretaris Eerenberg een brief van zes kantjes naar de Tweede Kamer. Daarin kiest het kabinet voor een novelle op de Wet werkelijk rendement box 3. Vanaf 2028 een vermogenswinstbelasting voor alle financiële instrumenten, per 2030 voor de rest. De NOS bracht het als nieuws voor honderdduizenden beleggers. Binnen een dag zette de cryptosector er een ander verhaal naast: bitcoin hoort niet bij die eerste groep.

De vraag is dus niet óf crypto zwaarder wordt belast dan aandelen. De vraag is waarom een wet die crypto nergens noemt, crypto toch in een andere categorie zet. Dat klinkt als een juridische voetnoot. Het is de kern van het hele verhaal.

Houd twee mensen in gedachten. Allebei kopen ze op 1 januari 2028 voor tienduizend euro bitcoin. De één koopt de munt zelf en zet hem op een hardwarewallet in de la. De ander koopt bij zijn broker een beursgenoteerd product dat de bitcoinkoers volgt, een ETN. Aan het eind van het jaar staat de koers de helft hoger. Geen van beiden verkoopt. Zij zijn de rode draad van dit stuk, want de fiscus gaat ze vanaf 2028 verschillend behandelen.

Lees ook: Goud, de euro of Bitcoin: wat maakt goed geld?

De novelle kiest vermogenswinst voor aandelen, aanwas voor crypto

Eerst wat er staat, voordat we zeggen wat het betekent. De brief van 29 september is een aanbod aan de oppositie om de begroting door de Kamer te krijgen. Box 3 is daarin één van de drie onderdelen, naast koopkracht en sociale zekerheid. Het kabinet noemt het 'de snelste route om zoveel mogelijk vermogen onder vermogenswinst te laten vallen'.

Concreet: de wet die de Tweede Kamer op 12 februari 2026 aannam, wordt via een novelle aangepast. Per 2028 geldt een vermogenswinstbelasting voor alle financiële instrumenten, waarbij de brief aandelen, obligaties en opties als voorbeelden noemt. Daarmee valt volgens het kabinet circa 90 procent van het box 3-vermogen met waardeontwikkeling onder die systematiek. Voor de overige vermogensbestanddelen volgt de overstap in 2030.

De overgang kost de schatkist ruim drie miljard euro in 2028 en nog eens zoveel in 2029. Dat gat wordt gedekt binnen box 2 en box 3. Daarover later meer. De novelle moet vóór 31 december door de Eerste Kamer. Diezelfde Eerste Kamer heeft de basiswet nog niet eens aangenomen; de stemming is sinds 30 juni uitgesteld.

Dit is geen wet. Het is een voorstel in een onderhandeling, met een deadline van drie maanden.

Vermogensaanwas of -winst: het verschil zit in het moment van betalen

Vermogensaanwasbelasting en vermogenswinstbelasting klinken als synoniemen. Ze zijn het tegenovergestelde van elkaar op het enige punt dat ertoe doet, namelijk het moment waarop je betaalt.

Bij een vermogensaanwasbelasting kijkt de fiscus elk jaar naar het verschil tussen de waarde op 1 januari en op 31 december. Is je bezit gestegen, dan is die stijging inkomen, ook als je niets hebt verkocht. Bij een vermogenswinstbelasting gebeurt er jaren niets. Pas als je verkoopt, telt het verschil tussen aankoop- en verkoopprijs, en betaal je over de winst die je dan daadwerkelijk in handen hebt.

Terug naar onze twee kopers. Hun tienduizend euro is aan het eind van 2028 vijftienduizend waard. De ETN-koper heeft nog niets verkocht en dus nog geen belastbare winst. De hardwarewallet-koper heeft vijfduizend euro aanwas. Tegen het huidige box 3-tarief van 36 procent (het tarief dat ook voor het nieuwe stelsel zal gelden) is dat, los van vrijstellingen, 1800 euro belasting over geld dat nog volledig in bitcoin zit. Wie die euro's niet ergens anders heeft liggen, moet een stuk verkopen om de aanslag te betalen.

Het gaat niet om méér belasting. Over de hele looptijd betaalt een belegger onder beide systemen in beginsel over dezelfde winst, en verliezen zijn in beide gevallen verrekenbaar. Het gaat om wanneer en om wie de rekening voorschiet. Bij een activum dat in een jaar kan verdubbelen en halveren, is dat verschil geen detail. Het kan het verschil zijn tussen aanhouden en gedwongen verkopen op een verkeerd moment.

Lees ook: Waarom niemand in 2026 met zijn bitcoin betaalt

De definitie die crypto buiten de deur houdt

Waarom valt de hardwarewallet-koper dan buiten de eerste groep? De term die er wél staat, namelijk 'financieel instrument', sluit crypto per constructie uit. Het is geen omschrijving, maar een juridisch begrip, vastgelegd in de Europese richtlijn MiFID II en in de Nederlandse Wet op het financieel toezicht. Aandelen, obligaties, opties en beursgenoteerde fondsen vallen eronder. Bitcoin en andere cryptoactiva niet. Die hebben sinds 2024 hun eigen Europese kader, de MiCA-verordening. De Europese toezichthouders ESMA, EBA en EIOPA zetten het zelf als volgt in hun consumentenfactsheet. Cryptoactiva die al als financieel instrument kwalificeren, vallen onder MiFID, de rest onder MiCA.

Het splitst dus precies langs die lijn. Een bitcoin-ETN is een effect dat toevallig bitcoin volgt. Het is een financieel instrument met vermogenswinst per 2028. Een bitcoin is een cryptoactivum. Het is overig vermogensbestanddeel met vermogenswinst pas in 2030. Twee jaar lang hetzelfde onderliggende bezit, twee fiscale werelden.

De scheidslijn loopt niet tussen 'in eigen wallet' en 'bij een bank'. Bitcoin die een broker of een bank voor je bewaart, blijft een cryptoactivum. Bitvavo is een MiCA-vergunninghouder die in juni 2025 als eerste Nederlandse cryptoplatform een EU-brede vergunning van de AFM ontving. Het is geen beleggingsonderneming die effecten uitgeeft. Wie daar bitcoin koopt, bezit bitcoin. Alleen wie een beursproduct koopt, bezit een financieel instrument.

En dan de nuance die het kabinet zelf zou aanvoeren. Deze splitsing is niet nieuw. In de wet die de Tweede Kamer in februari aannam, was aanwas al de hoofdregel voor vrijwel alles, crypto inbegrepen; alleen vastgoed en aandelen in start-ups kregen vermogenswinst. Wat dinsdag veranderde, is dat aandelen en obligaties uit het aanwasregime worden gehaald. Je kunt zeggen dat crypto wordt gestraft. Je kunt ook zeggen dat aandelen worden ontzien. De uitkomst voor onze hardwarewallet-koper is in beide lezingen dezelfde.

De rekening komt bij de kleine belegger

Een belasting die pas bij verkoop heft, brengt de eerste jaren minder op. Die drie miljard per jaar moet ergens vandaan komen, en het kabinet haalt hem grotendeels uit box 3 zelf.

Het heffingsvrije vermogen gaat per 2027 terug naar het niveau van 2020: 30.846 euro per persoon, tegen 59.357 euro nu. Per 2028 verdwijnt die vermogensdrempel en komt er een heffingsvrij resultaat van duizend euro voor in de plaats. Wie nu met 40.000 euro aan crypto onder de grens blijft, zit vanaf 2027 erboven. En in 2027, nog onder het huidige forfaitaire stelsel, gaat het fictieve rendement op overige bezittingen met 1,5 procentpunt omhoog. Crypto valt in die categorie.

De rest van de dekking komt uit box 2. Het hoge tarief voor dga's gaat tijdelijk omlaag naar 29,2 procent, zodat ondernemers winst naar privé halen en de schatkist nu incasseert. Tegelijk wordt de grens voor lenen uit de eigen BV in vijf stappen verlaagd van 500.000 naar 100.000 euro.

De branchevereniging NVC wijst op een gevolg dat de brief niet noemt: het waterbedeffect. Wie bitcoin direct bezit en jaarlijkse aanwasbelasting wil vermijden, wordt fiscaal geprikkeld om over te stappen naar een bitcoin-ETN. Die producten zijn vaak duurder en brengen aanvullende risico's mee. De schatkist verdient er niets extra aan. Nederlandse cryptoplatforms verliezen klanten aan buitenlandse uitgevers van beursproducten, die onder het Nederlandse box 3-regime nauwelijks worden geraakt. Box 3 geldt immers alleen voor Nederlandse beleggers. Cryptodienstverleners die bewust voor Nederland hebben gekozen en een MiCA-vergunning hebben gehaald, worden zo op fiscale achterstand gezet ten opzichte van buitenlandse concurrenten.

De kritiek liet niet op zich wachten. JA21 noemde een deel van de dekking 'onacceptabel', omdat kleine beleggers worden geraakt. En de Belastingdienst waarschuwt in de brief zelf dat banken minstens het eerste jaar geen gegevens kunnen aanleveren voor de vooraf ingevulde aangifte. Cryptoplatforms doen dat via de Europese DAC8-regels al vanaf 2026. Aanbieders zijn verplicht gegevens van klanten en transacties bij te houden en uiterlijk 31 januari 2027 te rapporteren aan de Belastingdienst. Het argument dat de fiscus crypto niet aankan, wordt er niet sterker op.

De novelle bestaat nog niet. Vijf vragen die onbeantwoord blijven

De novelle bestaat nog niet. Alles hierboven leunt op één brief van zes pagina's en op een definitie uit het financieel toezicht die de fiscale wetgever straks zelf moet overnemen, of niet. Daar zitten de echte open vragen.

Neemt de novelle de MiFID-definitie letterlijk over, of trekt het Ministerie van Financiën een eigen grens? Is 2030 een datum in de wet, of een intentie in een brief? Hoe wordt aanwas over 2028 en 2029 verrekend als crypto in 2030 alsnog naar vermogenswinst gaat, en wat is dan de aankoopprijs? Krijgt de branchevereniging VBNL, die sinds februari pleit voor het realisatiebeginsel voor crypto, gehoor in de Eerste Kamer? De vraag of crypto bewust buiten de eerste tranche is gehouden, of is het simpelweg meegegaan in de restcategorie zonder dat iemand ernaar keek, is nog niet aan het ministerie gesteld.

De brief leest voorlopig als het tweede. De brief is een begrotingsdeal, gebouwd rond wat de Belastingdienst in 2028 kan uitvoeren en wat de oppositie wil horen. Crypto komt in dat verhaal niet voor. Dat is geen complot, maar het is ook geen geruststelling.

Onze twee kopers staan eind 2028 beide met 15.000 euro aan bitcoin, maar één van hen krijgt een aanslag. Als jij op 1 januari 2028 moest kiezen tussen de munt zelf in handen hebben, of de rekening pas betalen als je verkoopt. Wat weegt voor jou dan zwaarder?