Bitcoin moet inmiddels digitaal geld zijn, digitaal goud, een basislaag voor blockchain-innovatie en een institutionele hedge tegelijk. Dat is niet één belofte die faalt, maar meerdere beloftes die elkaar in de weg zitten.

🕗 9 minuten

De titel van het document waarmee Bitcoin in 2008 werd geïntroduceerd, luidde: Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System (Nakamoto, 2008). Een elektronisch kassysteem tussen mensen onderling, zonder bank ertussen. Bijna achttien jaar later wordt van datzelfde netwerk verwacht dat het digitaal goud is, een basislaag voor tokenisatie en programmeerbaar geld. En ook nog een hedge in institutionele portefeuilles tegen geldontwaarding en geopolitieke onzekerheid.

Dat zijn minstens drie beloftes, gestapeld op één netwerk, die elkaar deels tegenspreken. Wat volgt is een stuk voor stuk overzicht van wat elke belofte in de praktijk oplevert en waar de druk ontstaat wanneer je ze alle drie tegelijk wilt laten kloppen.

Lees ook: Bitcoin whitepaper uitgelegd

Peer-to-peer cash bestaat, maar niet op de schaal die bedoeld was

Elke bitcoinbetaling wordt vastgelegd in één openbaar grootboek, de hoofdketen. Voor een kop koffie is dat omslachtig. Het Lightning Network is daar het antwoord op. Twee partijen openen een gedeeld betaalkanaal, een beetje als een bartab: ze zetten er bitcoin in vast en tellen onderling hun betalingen op. Alleen het openen en het sluiten van het kanaal worden in het grootboek vastgelegd. Betalingen kunnen ook via andere kanalen worden doorgegeven aan mensen met wie je zelf geen kanaal hebt.

Hoe groot is dat netwerk? Volgens mempool.space, een openbaar dashboard dat het netwerk meet, lag er op 12 oktober 2026 ongeveer 3.754 bitcoin vast in openbare kanalen (mempool.space, 2026). Dat is ruim 300 miljoen dollar. Dat is minder dan een half procent van de 848.000 bitcoin die één beursgenoteerd bedrijf, Strategy, op 4 oktober bezat. Het netwerk telt 32.520 kanalen tussen 16.230 deelnemers, computers die aan het netwerk meedoen. In augustus 2025 waren dat ongeveer 3.850 bitcoin en ruim 41.700 kanalen (Bitcoin.com, 2025). Het totale bedrag is dus ongeveer gelijk gebleven, terwijl het aantal verbindingen met ruim een vijfde is gedaald.

De grootste bedragen staan bij een handvol partijen, onder wie de beurzen Bitfinex en Binance en het bedrijf ACINQ (mempool.space, 2026). Dat past minder bij het idee van een netwerk tussen gewone mensen. Kanalen die niet openbaar zijn, zoals die van veel mobiele wallets, tellen niet mee. Hoeveel het er exact zijn, weet niemand precies, want de schattingen lopen uiteen. Als maatstaf voor bitcoin als dagelijks betaalmiddel is dit een bescheiden uitkomst.

Voor het versturen van geld over grenzen heen zijn stablecoins het instrument waar de aandacht naartoe gaat. Volgens cryptoanalist Noelle Acheson kan een overboeking naar een land waar de eigen bank geen vestiging heeft een week duren, omdat elke bank wettelijke witwas- en identiteitscontroles moet uitvoeren. Stablecoins zijn snel en goedkoop. Veel arbeidsmigranten gebruiken ze om geld naar familie in het thuisland te sturen (Rutten, 2026). Het IMF noemt de gemiddelde kosten van geld overmaken 6,5 procent. Aanstaand IMF-onderzoek laat zien dat een overboeking via stablecoins per route tussen min 2 en 8 procent kost (Katz, 2026). Het grootste deel van het gebruik is nog steeds handel. Volgens Goldman Sachs Research gaat ongeveer 88 procent van alle stablecoin-transacties over het in- en uitstappen van andere cryptoactiva (Goldman Sachs Global Institute, z.d.).

De meeste stablecoins, ongeveer 99 procent van de markt, zijn aan de dollar gekoppeld (Rutten, 2026). Van de ongeveer 290 miljard dollar aan stablecoins ligt naar schatting twee derde bij particulieren in opkomende markten, vaak om te ontsnappen aan een zwakke eigen munt (Goldman Sachs Global Institute, z.d.).

Dat maakt de stablecoin ook een instrument van buitenlandse economische politiek. Volgens Bloomberg, zoals CoinDesk meldde, overweegt de Amerikaanse regering joint ventures met private partijen om dollar-stablecoins wereldwijd te promoten, om de positie van de dollar te versterken en de vraag naar Amerikaanse staatsobligaties te vergroten (CoinDesk, 2026). Er is nog geen besluit. Dan Katz, eerste plaatsvervangend topman van het IMF, zei op 7 augustus dat valutasubstitutie vroeger geleidelijk verliep, via contant geld en dollarrekeningen. Stablecoins kunnen dat proces versnellen en maatregelen tegen kapitaaluitstroom omzeilen (Katz, 2026).

Europa bouwt een tegenwicht. Een consortium van 37 banken, onder wie ING, ABN Amro en Rabobank, wil onder de naam Qivalis een euro-stablecoin uitgeven. Daarvoor is nog een vergunning van De Nederlandsche Bank nodig (Cryptobenelux, 2026).

De oorspronkelijke belofte van peer-to-peer elektronisch geld wordt dus wel ingelost, maar vooral door stablecoins en op dit moment het meest in US dollars.

Digitaal goud wordt getest, de uitslag wisselt per kwartaal

Naast de betaalrol is er de rol van reservewaarde. Strategy, het beursgenoteerde bedrijf van Michael Saylor, is daarvan het duidelijkste testgeval. Op 31 maart 2026 bezat Strategy 762.099 bitcoin, gemiddeld gekocht voor 75.694 dollar, en over het eerste kwartaal boekte het bedrijf 14,5 miljard dollar ongerealiseerd verlies op zijn digitale activa (Strategy Inc., 2026b).

Daarna veranderde het gedrag. Eind mei verkocht Strategy 32 bitcoin voor ongeveer 2,5 miljoen dollar, om dividend op preferente aandelen te betalen. Dat was de eerste verkoop sinds december 2022 (Blockspace, 2026). Op 29 juni kondigde het bedrijf een BTC Monetization Program aan, waarmee het bitcoin kan verkopen om onder meer tot 1,25 miljard dollar op te halen voor de USD-reserve, een kasreserve voor dividend en rente. Tussen 29 juni en 5 juli verkocht Strategy 3.588 bitcoin voor 216 miljoen dollar, tegen een gemiddelde prijs rond 60.000 dollar. Over het tweede kwartaal boekte het bedrijf 8,3 miljard dollar verlies (Strategy Inc., 2026).

Eind juni berekende onderzoeksbedrijf CryptoQuant dat de kasreserve sinds begin 2026 met 38 procent was geslonken en dat de dekking voor de dividendverplichtingen was gedaald van ruim zeven jaar naar ongeveer veertien maanden. Het ongerealiseerde verlies op alle aankopen sinds 2024 schatte het op ongeveer 10,6 miljard dollar. Benchmark-analist Mark Palmer vond in dezelfde week dat het financieringsmodel nog steeds werkte, ook al was het minder efficiënt geworden (Crypto Insiders, 2026a). Strategy zelf wijst erop dat het in 18 maanden nooit een dividend heeft gemist.

De reserve groeide daarna van 2,55 miljard dollar op 5 juli (Strategy Inc., 2026c) via 3,75 miljard op 26 juli, goed voor ongeveer 2,1 jaar dekking volgens Strategy zelf (Strategy Inc., 2026d), naar 4,88 miljard dollar op 4 oktober (Strategy Inc., 2026a). De koers deed de rest.

Voor het derde kwartaal schat Strategy 20,9 miljard dollar winst op digitale activa. Per 30 september lag de waarde van de 847.666 bitcoin boven de aankoopwaarde van 63,95 miljard dollar (Strategy Inc., 2026a). Het zijn eigen schattingen van het bedrijf, nog niet door de accountant gecontroleerd. Over negen maanden blijft volgens een eigen optelling van de drie kwartalen ongeveer 1,9 miljard dollar verlies over. Tussen 28 september en 4 oktober kocht Strategy voor 176 miljoen dollar eigen preferente aandelen terug. In de eerste dagen van oktober kocht het ook 334 bitcoin bij (Strategy Inc., 2026a).

Lees ook: De rekening van een overtuiging

Twee dingen zijn hier tegelijk waar. Een reservewaarde die binnen drie kwartalen van 14,5 miljard verlies naar 20,9 miljard winst per kwartaal gaat, is moeilijk te combineren met vaste dividendverplichtingen. En dezelfde positie staat drie maanden na het dieptepunt ruim boven de kostprijs. Het digitaal-goud-narratief wordt hier niet weerlegd of bevestigd. Het wordt getest bij een bedrijf dat bitcoin deels financiert met preferente aandelen die tot 12 procent dividend betalen (Strategy Inc., 2026d).

Ook de rente telt mee. Begin oktober schommelde de Amerikaanse tienjaarsrente rond 5,3 procent: 5,31 procent op 5 oktober en 5,22 procent op 8 oktober. De inflatiegecorrigeerde rente was op 5 oktober 2,95 procent (Federal Reserve, 2026). Bitcoin keert, net als goud, geen rente uit. Bij zulke rentes kost het vasthouden meer aan gemiste opbrengst. Op 7 oktober noteerde bitcoin rond 84.000 dollar (Investing.com, 2026).

In Nederland bepaalt de verpakking wanneer je belasting betaalt

Voor Nederlandse particulieren valt bitcoin in box 3. De waarde op 1 januari telt mee (Belastingdienst, z.d.). Op 29 september stuurde het kabinet de Tweede Kamer een brief met een nieuwe route. Via een novelle gaat vanaf 2028 voor alle financiële instrumenten, zoals aandelen, obligaties en opties, een vermogenswinstbelasting gelden, waarbij belasting pas bij verkoop volgt. Dat betreft ongeveer 90 procent van het vermogen met waardeontwikkeling. De overige vermogensbestanddelen volgen in 2030. Het heffingsvrije vermogen gaat in 2027 terug naar 30.846 euro en het forfait voor overige bezittingen stijgt dat jaar met 1,5 procentpunt (Ministerie van Financiën, 2026).

Op 1 oktober vroeg JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen tijdens de Algemene Financiële Beschouwingen waarom crypto niet direct meegaat. Staatssecretaris Eelco Eerenberg antwoordde dat dit "gewoon feitelijk niet kan", en rekende crypto tot dezelfde groep als goud, zilver en cognac: andere zaken waarin mensen kunnen beleggen en die niet onder de bestaande regeling in de wet vallen (Crypto Insiders, 2026b). Een beursgenoteerd bitcoinproduct valt wel onder de nieuwe regels, directe bitcoin voorlopig niet (BNR, 2026). Direct bezit kan daardoor in 2028 en 2029 nog belasting opleveren over winst die niet is verzilverd. Eerenberg noemde dat in de Eerste Kamer "de prijs van de versnelde route" (Crypto Insiders, 2026c). De novelle moet vóór 31 december door de Eerste Kamer zijn aangenomen, en het kabinet wil de Raad van State om spoedadvies (Ministerie van Financiën, 2026).

Een beursgenoteerd bitcoinproduct en bitcoin in een eigen wallet volgen dezelfde koers, maar krijgen in 2028 een ander belastingmoment.

Sinds 1 januari 2026 verzamelen Nederlandse cryptodienstverleners bovendien gegevens over hun klanten en transacties voor DAC8. De wet die dat regelt, trad op 10 april 2026 in werking en werkt terug tot 1 januari 2026. De eerste rapportage aan de Belastingdienst volgt uiterlijk op 31 januari 2027 (Ondernemersplein, 2026). Voor burgers verandert er fiscaal niets, maar de Belastingdienst krijgt wel meer zicht op cryptotransacties (Belastingdienst, z.d.-b).

De basislaag-belofte is het minst uitgekristalliseerd

De derde verwachting is dat bitcoin niet alleen geld is, maar ook de fundamentele laag waarop andere blockchain-innovatie kan worden gebouwd: programmeerbare contracten, tokenisatie van bezit en toepassingen die nu vooral op andere netwerken zoals Ethereum draaien. Protocollen als Ordinals en Taproot Assets proberen dat soort functionaliteit alsnog op bitcoin zelf te brengen.

Intussen bouwt de financiële sector zijn tokenisatie elders. Op 21 september lanceerde het Eurosysteem Pontes, waarmee banken en marktinfrastructuren transacties in getokeniseerde activa kunnen afwikkelen in centralebankgeld. Pontes is groothandelsinfrastructuur en geen digitale euro voor consumenten. Onder de eerste deelnemers zijn Deutsche Bank, Santander, Société Générale en KfW, en Clearstream is een van de DLT-operators. De volledige invoering wordt in 2028 verwacht (ECB, 2026).

Op bitcoin zelf loopt een ander gesprek. Met Bitcoin Core 30.0 werd in oktober 2025 de standaardlimiet voor data in OP_RETURN-outputs verhoogd van 83 naar 100.000 bytes, en mogen transacties meerdere van zulke outputs bevatten. Het gaat om relaybeleid, en beheerders van nodes kunnen de oude waarde terugzetten (Bitcoin Core, 2025). Critici als Luke Dashjr en Nick Szabo wezen op extra kosten voor nodes en op het risico van ongewenste data op de blockchain, terwijl voorstanders als Adam Back de wijziging verdedigden (Unchained, 2025). Bitcoin Core-ontwikkelaar Greg Sanders voerde aan dat de oude limiet vooral omwegen uitlokte die het systeem meer belasten (Sanders, 2025).

Dat debat is op het moment van schrijven niet beslecht. De basislaag-rol is de minst uitgekristalliseerde van de drie, omdat zelfs de ontwikkelaars van het netwerk het oneens zijn over wat het moet dragen, terwijl banken en centrale banken hun tokenisatie ondertussen op andere platforms bouwen.

Specialisatie is misschien de eerlijkere lezing dan alles-in-één

Leg je de drie beloftes naast elkaar, dan ontstaat een patroon. Stablecoins vervullen de cash-rol waar het om geld versturen gaat. Bitcoin zelf functioneert steeds duidelijker als reservewaarde, met alle volatiliteit die daarbij hoort. En de basislaag-rol wordt door anderen ingevuld, terwijl het netwerk zelf erover twist.

Die specialisatie krijgt een geopolitieke laag. De Verenigde Staten overwegen dollar-stablecoins actief te promoten, Europa kiest voor centralebankgeld in de groothandel en een banken-stablecoin voor betalingen, en bitcoin heeft als enige van deze 4 geen uitgever.

Eén manier om hiernaar te kijken is dat dit geen falen is, maar specialisatie: verschillende netwerken die verschillende functies vervullen, in plaats van één netwerk dat alles moet kunnen. Bitcoin-puristen zullen tegenwerpen dat dit precies de aftocht is van de oorspronkelijke visie, waarin één open, peer-to-peer systeem zowel geld als infrastructuur zou zijn zonder die twee te hoeven scheiden. Beide lezingen zijn verdedigbaar, en welke van de twee je aanhangt, hangt af van of je bitcoin beoordeelt op wat het document uit 2008 beloofde, of op wat er bijna achttien jaar later daadwerkelijk mee gebeurt.

De vraag zelf verdient meer aandacht dan het antwoord

Verwachten we te veel van bitcoin? Die vraag veronderstelt dat er één juiste maatstaf bestaat waarmee je succes of falen kunt vaststellen. Cash, reservewaarde en infrastructuur zijn drie verschillende dingen met drie verschillende tijdlijnen, dus zo'n maatstaf bestaat niet.

Voor een compliance-afdeling is dat een praktisch punt. Een euro-stablecoin van banken, een tokenisatieplatform van het Eurosysteem en bitcoin zelf vallen onder verschillende regels, brengen verschillende risico's mee en bewegen in een ander tempo. Ze onder één noemer plaatsen betekent drie zaken met één maatlat beoordelen.

In Nederland krijgt dat verschil over twee jaar een concrete vorm. Dezelfde hoeveelheid bitcoin kan in 2028 in de ene verpakking bij verkoop worden belast en in de andere al over winst die nog niet is verzilverd. De Eerste Kamer moet de novelle vóór 31 december aannemen. Tot die tijd kan de verpakkingsvraag nog verdwijnen of blijven bestaan.

Bronnen

Belastingdienst. (z.d.-a). Cryptobezittingen (zoals bitcoins). Geraadpleegd van https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/werk-en-inkomen/content/cryptovaluta

Belastingdienst. (z.d.-b). Meer zicht op cryptotransacties. Geraadpleegd van https://over-ons.belastingdienst.nl/meer-zicht-op-cryptotransacties/

Bitcoin Core. (2025). Bitcoin Core 30.0 release notes. Geraadpleegd van https://bitcoincore.org/en/releases/30.0

Bitcoin.com. (2025). Data shows sustained slide in Lightning Network capacity, channels through 2025. Geraadpleegd van https://news.bitcoin.com/data-shows-sustained-slide-in-lightning-network-capacity-channels-through-2025/

Blockspace. (2026). Strategy sells Bitcoin for first time since 2022. Geraadpleegd van https://blockspace.media/insight/strategy-bitcoin-sale-preferred-stock-dividends/

BNR. (2026). Cryptosector luidt de noodklok over nieuwe regels voor box 3 [Podcast]. Geraadpleegd van https://www.bnr.nl/podcast/cryptocast/10612627/cryptosector-luidt-de-noodklok-over-nieuwe-regels-voor-box-3-450-a

CoinDesk. (2026, 24 september). Trump administration mulls weaponizing stablecoins to cement dollar's dominance. Geraadpleegd van https://www.coindesk.com/markets/2026/09/24/trump-administration-weighs-a-global-stablecoin-plan-to-cement-dollar-s-dominance

Crypto Insiders. (2026a, 24 juni). Onderzoekers zien scheuren in Saylors bitcoin-strategie: 'Trap op de rem'. Geraadpleegd van https://www.crypto-insiders.nl/nieuws/bitcoin/onderzoekers-zien-scheuren-in-saylors-bitcoin-strategie-trap-op-de-rem/

Crypto Insiders. (2026b). Staatssecretaris over crypto in nieuwe Box 3-plannen: 'Het kan gewoon niet'. Geraadpleegd van https://www.crypto-insiders.nl/nieuws/overheid-en-regulatie/staatssecretaris-over-crypto-in-nieuwe-box-3-plannen-het-kan-gewoon-niet/

Crypto Insiders. (2026c). Kabinet over probleem met crypto in box 3: "prijs voor versnelde route". Geraadpleegd van https://www.crypto-insiders.nl/finance/kabinet-over-probleem-met-crypto-in-box-3-prijs-voor-versnelde-route/

Cryptobenelux. (2026, 9 september). 37 Europese banken zetten euro-stablecoin op Ethereum, ING en Rabobank doen mee. Geraadpleegd van https://cryptobenelux.com/ethereum-nieuws/37-europese-banken-zetten-euro-stablecoin-op-ethereum-ing-en-rabobank-doen-mee

ECB. (2026, 21 september). Eurosystem brings central bank money to tokenised finance [Persbericht]. Geraadpleegd van https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2026/html/ecb.pr260921~e754847a7b.en.html

Federal Reserve Board. (2026). Selected interest rates (daily) - H.15. Geraadpleegd van https://www.federalreserve.gov/releases/h15/

Goldman Sachs Global Institute. (z.d.). Stablecoins and emerging markets. Geraadpleegd van https://www.goldmansachs.com/what-we-do/goldman-sachs-global-institute/articles/stablecoins-and-emerging-markets

Investing.com. (2026, 7 oktober). Bitcoin zakt onder $ 84.000 door stijgende olieprijzen en rentes. Geraadpleegd van https://nl.investing.com/news/cryptocurrency-news/bitcoin-daalt-naar-84k-onder-druk-van-stijgende-olieprijzen-en-yields-932575

Katz, D. (2026, 7 augustus). Stablecoins: Promise, risks, and policy choices for emerging markets [Toespraak]. Internationaal Monetair Fonds. Geraadpleegd van https://www.imf.org/en/news/articles/2026/08/07/sp080726-stablecoins-emerging-markets-dan-katz

mempool.space. (2026). Lightning dashboard. Geraadpleegd op 7 oktober 2026 van https://mempool.space/lightning

Ministerie van Financiën. (2026, 29 september). Voorstellen op box 3, koopkracht werkenden en sociale zekerheid (Kamerstuk 37020, nr. 62). Geraadpleegd van https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?did=2026D47255&id=2026Z20444

Nakamoto, S. (2008). Bitcoin: A peer-to-peer electronic cash system. Geraadpleegd van https://bitcoin.org/bitcoin.pdf

Ondernemersplein. (z.d.). Cryptoaanbieders moeten gegevens delen met Belastingdienst. Geraadpleegd van https://ondernemersplein.overheid.nl/cryptoaanbieders-moeten-gegevens-delen-met-belastingdienst/

Rutten, E. (2026, 25 augustus). Crypto beloofde vrijheid, nu is het een Amerikaans wapen. Follow the Money. Geraadpleegd van https://www.ftm.nl/artikelen/crypto-beloofde-vrijheid-nu-is-het-een-amerikaans-wapen

Sanders, G. (2025). Retiring the 80-byte OP_RETURN limit [GitHub Gist]. Geraadpleegd van https://gist.github.com/instagibbs/c436110890ab25aa9997b13c2270d5ce/

Strategy Inc. (2026a, 5 oktober). Form 8-K. U.S. Securities and Exchange Commission. Geraadpleegd van https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0001050446/000119312526413164/mstr-20261005.htm

Strategy Inc. (2026b, 6 april). Form 8-K. U.S. Securities and Exchange Commission. Geraadpleegd van https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1050446/000119312526142925/mstr-20260406.htm

Strategy Inc. (2026c, 6 juli). Form 8-K. U.S. Securities and Exchange Commission. Geraadpleegd van https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0001050446/000119312526295586/mstr-20260706.htm

Strategy Inc. (2026d, 30 juli). Form 8-K, bijlage 99.1. U.S. Securities and Exchange Commission. Geraadpleegd van https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/0001050446/000162828026051027/mstr-20260730x8kxex991.htm

Unchained. (2025). Bitcoin Core v30 releases with expanded OP_RETURN capacity. Geraadpleegd van https://unchainedcrypto.com/bitcoin-core-v30-releases-with-expanded-op_return-capacity/